Laboratorium

Jakiś prawicowy komentator określa wybór Leona XIV jako ciekawy eksperyment – i to zapoczątkowany przez Franciszka. Tylko że Kościół nie jest eksperymentem, tak jak nie jest nim Wcielenie. Jest dziełem Boga, a Bóg nie eksperymentuje, Bóg działa, jest obecny, teraz i tutaj.

Chyba muszę zrezygnować z przeglądania Internetu, bo coraz to trafiam na jakieś durne i bzdurne komentarze mędrców tego świata. A jest przecież napisane: Nie bierzcie wzoru z tego świata.

Panna, co wstrzymała Ziemię, judzkie Ją wydało plemię

Słowa Maryi przy Zwiastowaniu: Oto służebnica Pańska, niech mi się stanie według twego słowa, wydają mi się najważniejszymi słowami w dziejach świata. One musiały na chwilę zatrzymać Ziemię, jak grom być z jasnego nieba, bo Najwyższy i Wszechmocny, i Nieogarniony stał się na nie człowiekiem. Zgoda Maryi całkowicie zmieniła dzieje wszechświata. Oczywiście, u początku stoi zbawcza wola i łaska Boga, ale to zgoda Maryi, zgoda stworzenia spowodowała, że Bóg mógł zacząć działać. Jakże wielka godność Matki, której słowa zapoczątkowały zbawienie dla całego świata.

Lux fulgebit

Lux fulgebit hodie super nos (Missale Romanum)
Dobrego świętowania!

Zbawiciel świata jak deszcz zstąpi w łono Dziewicy

Słowa tej pięknej antyfony kojarzą mi się z 15-wiecznym wierszem angielskim, w którym przyjście Chrystusa w tajemnicy Wcielenia porównywane jest do kwietniowego deszczu, który cicho i niepostrzeżenie spada na trawę, tak jak cicho i niepostrzeżenie dokonało się Wcielenie. A przecież dla Maryi musiał to być wielki szok.

Moje rozważania do Wielkich Antyfon można gdzieś w internecie znaleźć, wystarczy wpisać w Google. Bo ja teraz zbyt dużo nie napiszę. Źle się dzieje.

Verbum salutis

Ten z kolei hymn, którego będziemy używać w nieszporach aż do Narodzenia Pańskiego, jest właściwie poetyckim opisem Zwiastowania. Maria jest w cieniu Ducha Świętego, jest bramą z wizji proroka Ezechiela, przez którą tylko prawdziwy król, czyli Bóg może przejść. I wezwanie do radości, radości aniołów i ludzi, z powodu przyjścia Najwyższego na ziemię.

Mnie jest dziś akurat daleko do radości, bliżej do krainy zmarłych, nic więcej o tym hymnie nie wymyślę.

Conditor alme siderum

Hymn nieszporów, który będziemy dzisiaj śpiewać po raz ostatni, był kiedyś przypisywany św. Ambrożemu, ale to było raczej błędne przypuszczenie. Hymn, tak jak i prawie cała reszta hymnów adwentowych, mówi o podwójnym przyjściu Jezusa. Pierwsze strofy mówią o pierwszym przyjściu, o narodzeniu z Dziewicy, przez które Jezus przyniósł światu zbawienie, i właściwie dopiero ostatnia zwrotka przed doksologią mówi o powtórnym przyjściu Jezusa jako Sędziego całego kosmosu. Wspominamy pierwsze przyjście, czekamy na drugie, ze świadomością, że bez pomocy Jezusa nie zdołamy go doczekać w czystości serca, bo zagraża nam hostis perfidus, wróg przewrotny, od którego tylko Chrystus Pan może nas wybawić.

Dodać można, że w oryginalnej wersji hymn ma jeszcze jedną zwrotkę, pomijaną w liturgii, a mówiącą o wieczornym przeznaczeniu tego hymnu. Jest w nim też wyraźne nawiązanie do hymnu o uniżeniu Chrystusa z Listu do Filipian. No i piękne jest nazwanie Jezusa stwórcą gwiazd, w grudniu, miesiącu, w którym, obok sierpnia, gwiazdy są chyba najlepiej widoczne. Tak przynajmniej pisała Tove Jansson.

Wypowiedział jedno Słowo

Dziś w Karmelu uroczystość św. Jana od Krzyża. Antyfona wezwania na ten dzień jest bardzo adwentowa: Uwielbiajmy Jezusa Chrystusa, jedyne Słowo Ojca. Słowo od razu powinno kierować naszą myśl ku Wcieleniu, Wcielenie Słowa jest przecież tym, co w szczególny sposób wspominamy w Adwencie i w okresie Narodzenia Pańskiego. To jest Słowo Ojca, Słowo samego Boga, w którym zawiera się wszystko, cały świat przez to Słowo stworzony: wszystko jest w Nim.

Spraw, aby w nas zamieszkało Słowo przez Ojca zrodzone, zanim się wieki poczęły. Do tego w Adwencie dążymy.

Głos ziemi

Dzisiejsze czytanie jutrzni wyjęte jest z Księgi Drugiego Izajasza (45:8), jak go nazywają bibliści. To modlitwa pustyni, modlitwa wyschłej ziemi. Pustyni nigdy nie widziałem, zeschłą ziemię znam dobrze ze spacerów z Huanem. Duszący pył. To jesteśmy my, ziemianie, ta pustynia, ta wyschła ziemia, ten duszący pył. Pozbawieni łaski i czekający na nią w Adwencie. Niech niebiosa wysączą sprawiedliwość pochodzącą od Boga, niech nas nawodnią, niech nas ożywią swoim dżdżem.

 

To jest też starotestamentalna modlitwa o Mesjasza, o Jego przyjście, to pierwsze, we Wcieleniu. Modlitwa grzesznego ludu pozbawionego łaski.

O spojrzyj, spojrzyj na lud swój znękany,

I ześlij Tego, co ma być zesłany.

Dziewica czy panna

Przyzwyczajeni jesteśmy, że fragment z Izajasza czytany dziś w jutrzni (7:14b) mówi o dziewiczym narodzeniu Jezusa. Ale nie zawsze było tak prosto. Ewangelista Mateusz cytuje to zdanie w przekładzie Septuaginty, czyli greckiego tłumaczenia Starego Testamentu, w którym jest rzeczywiście dziewica, czyli po grecku parthenos. Żydzi oskarżali chrześcijan, że sfałszowali tekst z Septuaginty wstawiając tam dziewicę, ponieważ w hebrajskim tekście jest tam mowa po prostu o młodej dziewczynie, bez określenia, czy jest dziewicą, czy już nią nie jest, i tak według Żydów miało być to początkowo przetłumaczone w Septuagincie. Prawdopodobnie było to wtedy greckie słowo kore. Takich sfałszowanych przez chrześcijan miejsc jest w Septuagincie jeszcze kilka, a w tej chwili trudno nam powiedzieć, czy rzeczywiście chrześcijanie wprowadzili te zmiany, czy taki był już tekst oryginalny Septuaginty, który nie odpowiadał żydom, tak że sprawili sobie kilka nowych tłumaczeń Biblii hebrajskiej na grekę. W każdym razie, czytanie dzisiejsze zapowiada dziewicze narodzenie Jezusa, czyli też przygotowuje nas na święta Narodzenia Pańskiego.

Słowo Pana z Jeruzalem

Prawo wyjdzie ze Syjonu, a słowo Pana z Jeruzalem. Tak mówi do nas prorok w dzisiejszej jutrzni (Iz 2:3). Adwentowe czytania jutrzni odnoszą się do pierwszego przyjścia Chrystusa, do Jego wcielenia. On jest Słowem Pana, On jest Prawem, uosobieniem Tory. Dlaczego jest tu powiedziane, że Boże Słowo przyjdzie z Jeruzalem, skoro wiemy, że Chrystus Pan narodził się w Betlejem? Jeruzalem i Syjon są tu oznaczeniem ludu Izraela, ludu Bożego, z którego wyszedł Chrystus; to naród wybrany przez Boga, i Jego Słowo, Jego Syn w tym narodzie staje się człowiekiem, prawdziwym Żydem, i o tym nie wolno zapominać. Wcielenie nie jest abstraktem, ale konkretem.

ΕΥΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ

Słowo stało się ciałem, alleluja, alleluja. I zamieszkało między nami, alleluja, alleluja. Tak śpiewamy w dzisiejszych nieszporach. To jest eukatastrophe całych dziejów, całego świata, całego ludzkiego istnienia. Świat już pogrążał się w mroku, śpiewaliśmy w Adwencie, kiedy pojawił się Chrystus, aby go uratować.

Maria vincit

Oddała się Bogu jak nikt przed Nią ani po Niej się nie oddał, całą duszą i całym ciałem. Duch Święty padł na Nią cieniem i stała się żywą świątynią, w której zamieszkało Słowo samego Boga. Odmawiając modlitwę Anioł Pański, błagajmy o miłosierdzie Wcielonego Słowa przez prośby Jego świętej Matki.

Oby nas Chrystus wysłuchał, święta Maryjo,
Oby Chrystus nie odrzucił naszej modlitwy, święta Maryjo,
Oby Chrystus wejrzał miłosiernie na naszą słabość, święta Maryjo. (z litanii z Monte Berico)

Byś nas wyrwał z czarta mocy

Teraz mało się o tym mówi, chociaż kolędy często o tym wspominają: że Jezus stał się człowiekiem nie tylko z jakichś egzystencjalnych powodów, nie tylko, żeby doświadczyć ludzkiego losu, ale żeby wyrwać człowieka spod władzy diabła. Przynosi wyzwolenie od złego i od Złego.

γένοιτό μοι, czyli dzień adwentowy

Dziś Zwiastowanie Pańskie, dzień, w którym Słowo stało się ciałem. Poszedłem na mszę, bo nie wiadomo, jak będzie z kościołami w najbliższych tygodniach, czy będzie można skorzystać z Boskich Misteriów. W Triduum na pewno nie...

Dzień adwentowy, kiedy ze szczególną uwagą odmawiamy Anioł Pański (albo przynajmniej się staramy...) dla uwielbienia Wcielenia Bożego Słowa. Piękny hymn w I nieszporach, przypisywany Wenancjuszowi Fortunatowi, jednemu z najlepszych poetów łacińskich. Ale modlitwa po Komunii przypomina, że wiara we Wcielenie zakłada też wiarę w tajemnicę paschalną, w Zmartwychwstanie, do którego przecież potrzebne jest ciało.

Obym przyjął Zbawiciela tak, jak przyjęła Go Dziewica Maryja, z Jej pokorą i odwagą.

Po mszy ksiądz odczytał modlitwę, bardzo piękną, o oddalenie od nas pandemii koronawirusa. Modlitwa ufności we wszechmoc Bożą. Abba, spójrz, co się dzieje, i ulituj się nad nami.

Aha, i w czasie mszy było przyklęknięcie na odpowiednie słowa Credo, ksiądz o wszystkim pamiętał.

Ad ventura sollemnia tendamus

Incarnationem Dei Verbi piis recolamus mentibus, humiliter dicentes: Preces nostras, quaesumus, Domine, benignus exaudi, ut Filius tuus Unigenitus, qui in beatae Mariae virginali utero carnem assumpsit, nostris in mentibus nasci dignetur. Qui vivit et regnat in saecula saeculorum. Amen.

πιστεύομεν εἰς σαρκωθέντα ἐκ πνεύματος ἁγίου καὶ Μαρίας τῆς παρθένου καὶ ἐνανθρωπήσαντα

Dziś w Ewangelii prawdziwe trzęsienie ziemi: Bóg staje się człowiekiem, jeden jedyny raz w dziejach świata nastąpiło takie wydarzenie. Jak to ujął Mickiewicz:

Grom, błyskawica – stań się! Stało:

Matką – Dziewica, Bóg – ciało!

I odtąd Pan jest Bogiem-Człowiekiem na wieki i na zawsze.

A modlitwa nad darami przypomina dzisiaj prawowierną naukę o Eucharystii: że to mocą Ducha Świętego dokonuje się przeistoczenie, jak Jego mocą dokonało się Wcielenie.

Mnich kartuski powiada

Nikt nie przychodzi do Ojca inaczej, jak tylko przez wcielonego Syna (podkreślenie moje). Nasza Matka, święta Teresa, też podkreślała, że najpewniejszą drogą do Boga jest najświętsze Człowieczeństwo Chrystusa.

Najpiękniejszy jesteś pośród synów ludzkich

Dziś wspomnienie bł. Jana z Fiesole, czyli Fra Angelico. Niech nas zbawi piękno Wcielonego Słowa, które on ukazywał w swej sztuce.

Bogurodzica

Dziś można zaśpiewać na rozpoczęcie mszy:

Chwała bądź Bogu w wysokości,

a ludziom pokój na niskości;

narodził się Zbawiciel,

dusz ludzkich Odkupiciel

na ziemi, na ziemi, na ziemi.

Zrodziła Maryja Dziewica

wiecznego Boga bez rodzica,

by nas z piekła wybawił,

a w niebieskich postawił

pałacach, pałacach, pałacach.

Perła wśród antyfon

Niezmiennie mnie zachwyca trzecia antyfona z dzisiejszych (i jutrzejszych) nieszporów: Rubum quem viderat Moyses incombustum, conservatam agnovimus tuam laudabilem virginitatem. Dei Genetrix, intercede pro nobis. Gorejący krzew, który widział Mojżesz, jest obrazem dziewictwa Matki Bożej: poczęła i zrodziła Syna, pozostając nienaruszoną, tak jak krzew pozostał nietknięty przez Boski ogień.

Stałeś się człowiekiem pewnie i po to, aby móc pogłaskać osiołka albo powąchać dziką miętę.

Tak sobie myślę, więcej łask doświadczyłem chyba w moim życiu w związku z Narodzeniem Pańskim niż z Wielkanocą.