Krzyż i morze

Tak, w dzisiejszej liturgii jest mowa o morzu, ale tylko w oryginalnej, łacińskiej wersji; polski przekład ją opuszcza, z niewiadomych powodów. Antyfona z modlitwy przedpołudniowej w polskiej Liturgii Godzin brzmi: Mocą swojego krzyża wybaw nas, Chryste Zbawicielu, od naszych nieprzyjaciół. Ma to być rzekomo tłumaczenie tekstu: Salva nos, Christe Salvator, per virtutem crucis; qui salvasti Petrum in mari, miserere nobis. Co dokładnie znaczy: Wybaw nas, Chryste Zbawicielu, przez potęgę krzyża; Ty wybawiłeś Piotra na morzu, zmiłuj się nad nami. Jeśli dobrze pamiętam, to ta starożytna antyfona była umieszczona w baptysterium przy bazylice św. Piotra w Rzymie. A tu, po polsku, została tak okaleczona...

Przypomniało mi się jeszcze coś, co powinienem byłem napisać tydzień temu, ale się nie mogłem zebrać. Otóż, ponieważ nie chce mi się wyciągać zza książek łacińskiej Liturgii Godzin z 2000 roku, używam wydania z 1975, które leży na łóżku. A tam z kolei jest błąd w łacińskiej antyfonie do Magnificat na Narodzenie Maryi Panny; wynika z tej antyfony, że Bóg, spoglądając na pokorę Maryi, począł, przez słowa anioła, Zbawiciela świata. 

A dziś jeszcze warto spojrzeć na teksty liturgii; mimo że święcimy Triumf Krzyża, to teksty są i z Wielkiego Czwartku, i z Wielkiego Piątku. Krzyż jest jednocześnie znakiem hańby i chwały.

Kanon i miłosierdzie

W czytanym dziś fragmencie Pisma, św. Paweł mówi: Ci, którzy postępować będą według tej zasady, pokój nad nimi i miłosierdzie, i nad Izraelem Bożym (Ga 6:16). Owa zasada, to po grecku kanon, czyli miara. Chodzi o to, co napisano w wersie 15: Ani obrzezanie nie ma znaczenia, ani nieobrzezanie, tylko nowe stworzenie. Przepisy Prawa Mojżeszowego już nie decydują o przynależności do ludu Bożego. Nowe stworzenie, to to wynurzające się z wody chrzcielnej. I obrzezany, i nieobrzezany może się na nowo narodzić jako dziecko Boże. A wtedy dany jest mu pokój i miłosierdzie, zdobyte przez Jezusa na krzyżu, w męce i opuszczeniu.

Purpurowa mistyka

Wenancjusz Fortunatus pisał w hymnie, który śpiewaliśmy przez ostatnie dwa tygodnie w nieszporach: Drzewo piękne i jaśniejące, / ozdobione królewską purpurą, / wybrane z godnego pnia, / by tak świętych członków dotykać! Chodzi o drzewo krzyża, purpura oznacza tu krew Chrystusa, jak i Jego królewską szatę, w jakiej bywał przedstawiany w czasach Wenancjusza (6. wiek). Godny pień to odniesienie do drzewa rajskiego, z którego miało pochodzić drzewo, z którego drewna zrobiono Krzyż. I na końcu mistyka Wenancjusza: dotykać tak świętego ciała. Kiedy jeszcze jako licealista słuchałem tego hymnu, na te słowa przechodził mnie dreszcz. Trudno mi powiedzieć, dlaczego, ale są one niezwykłe. Krzyż był godny dotykać najświętszego, Pańskiego ciała. Czyż nie jest to coś, czego i my pragniemy?

Król w purpurze krwi najdroższej

Kolor szat liturgicznych w Niedzielę Palmową to czerwony. Ale właściwie nie każdy czerwony tu pasuje. Mówić tu trzeba raczej o purpurze, a więc o bardzo ciemnej czerwieni, wpadającej aż w fiolet. Dlaczego?

Ten liturgiczny kolor w dzisiejszą niedzielę oznacza dwie rzeczy, tak jak dwie rzeczy w liturgii wspominamy. Jest dziś bowiem Niedziela Palmowa, wspomnienie wjazdu Jezusa do Jeruzalem, jako Króla, Mesjasza powitanego przez tłumy Izraelitów. Mamy więc purpurę królewską. Ale jest to też Niedziela Męki Pańskiej, i kolor liturgiczny ma nam przypominać o krwi Jezusowej, wylanej w czasie Męki, krwi, jak sądzę, żylnej, która właśnie jest ciemna, w odróżnieniu od tętniczej. Wreszcie, w hymnach tych dni, w hymnie z nieszporów, śpiewamy, że Krzyż jest ozdobiony purpurą Króla, i tu dwa tytuły niedzieli się łączą, bo poecie mogło chodzić i o krew Chrystusa Pana, która zalała Krzyż, i o wizerunki Ukrzyżowanego ze starożytności chrześcijańskiej, na których przedstawiano Go w królewskich, a więc purpurowych, szatach, albo (najpewniej) o obie te rzeczy, połączone w poetyckiej frazie.

Krwią ran Jego zostaliśmy uzdrowieni (cf. 1P 2:24).

Owoce

Obyśmy, z czystą duszą, cieszyli się owocami Twej krwi (z hymnu o dziewicy-męczennicy). Taka modlitwa na piątek Wielkiego Postu. Owoce z drzewa Krzyża.

Znak krzyża

Starożytna antyfona, która może być używana jako akt strzelisty: Per signum crucis de inimicis nostris libera nos, Deus noster. Jedno z niewielu chyba miejsc w liturgii, gdzie Chrystus bezpośrednio nazywany jest Bogiem.

Na cały świat pokazał moc swych ramion świętych

Gdy rozciągnął je na krzyżu, aby śmierć pokonać i okazać moc zmartwychwstania.

Od Krzyża

Z wysoka wschodzące Słońce

Wschód z wysokości. W moim pokoju jest nim krzyż, który wisi najwyżej, wyżej niż inne krzyże i ikony. Rozpostarte ramiona Ukrzyżowanego jak promienie słońca, zgodnie ze słowami Habakuka proroka: Promienie z Jego rąk tryskają, moc Jego w nich jest ukryta.

W Jezusowym kielichu zamknięta

Św. Jan XXIII miał szczególne nabożeństwo do Krwi Chrystusa Pana. Może warto to nabożeństwo przywrócić, ożywić. Nie da się pewnie, ze względów duszpasterskich, zorganizować nabożeństw lipcowych, na podobieństwo majowych czy czerwcowych, ale w swoich prywatnych modlitwach wspominajmy Krew Pańską, przez którą stało się nam zbawienie. Ją to zapowiadała krew, którą w Pierwszym Przymierzu arcykapłan kropił przebłagalnię na Arce Przymierza. Krew Jezusa na krzyżu skropiła nas wszystkich, dając nam przebłaganie za grzechy nasze. Z tego względu zasługuje na cześć i uwielbienie.

Krwi Chrystusa, zadatku życia wiecznego, wybaw nas.

Odrobina herezji

Mówimy, że Serce Jezusa zostało przebite włócznią. Ale popatrzcie na krucyfiksy, krzyże i obrazki z Ukrzyżowanym: rana po włóczni jest po prawej stronie. W zeszłym roku mieliśmy w nowicjacie prawdziwego lekarza, i on powiedział, że, jeżeli Jezusowi wbito włócznię w prawy bok, to on nie umie sobie wyobrazić, jak w takiej sytuacji przebito Serce Pana. Ewangelia też mówi tylko o boku, pleura, Jezusa.

Serce, przybytku Boga Najwyższego

Nie czcimy jednego mięśnia Jezusowego, ale całe Jego człowieczeństwo, które ten mięsień, złożony z tkanek poprzecznie prążkowanych, uosabia i wyraża. Serce jako siedziba uczuć i rozumu, ośrodek całego człowieka, jego centrum, tak to widzieli Izraelici. Człowieczeństwo Jezusa jest w nierozerwalny, istotowy sposób połączone z Jego Bóstwem. Cały więc Jezus jest Synem Bożym i Synem Człowieczym jednocześnie, i jako takiego Go czcimy na nabożeństwach czerwcowych.

Przybytek Boga: miejsce, gdzie Bóg doznaje najdoskonalszej chwały, najdoskonalszego uwielbienia. Jezus całym sobą oddał cześć Ojcu aż do momentu, kiedy wydał ostatnie tchnienie na krzyżu. Ojciec zaś przyjął to uwielbienie, kiedy swojego Syna wskrzesił z martwych. Może zamiast Tajemnica wiary po Przeistoczenie lepiej byłoby mówić Mysterium paschale?

Recessit

W 10 wieku w Anglii rozwinął się zwyczaj, aby po zakończeniu liturgii wielkopiątkowej przenosić krzyż do przygotowanego grobu. Śpiewano przy tym teksty – jak na przykład Recessit pastor noster – które obecnie święta matka Kościół przeznacza na Wielką Sobotę. Ale ich treść związana jest właśnie z pogrzebem Pańskim. Pogrzebanie Krzyża jest o wiele bardziej logiczne liturgicznie niż robienie grobu z Najświętszym Sakramentem. Od liturgii Wielkiego Piątku krzyż ma być ośrodkiem życia liturgicznego w kościele, nie ma już miejsca na Najświętszy Sakrament, bo nie sprawuje się Eucharystii, Komunii udziela się tylko w formie wiatyku. Komunia wielkopiątkowa, czyli komunia z darów uprzednio poświęconych, pokazuje jedność ofiary Wieczerzy Pańskiej i Krzyża. Eucharystia w grobie Pańskim nie pokazuje właściwie niczego. Pewnie niemożliwe jest, aby to wynaturzenie zniknęło z kościołów polskich, ale zawsze można mieć nadzieję...

Crucem tuam

A czasami ze świętym przerażeniem mówimy: Panie, dobrze, że tu jesteśmy.

Jesteś Sługą

Christus venit ministrare, non ministrari.

Zabity przez wojskowy samochód

Żubr, który podobno nagle wyskoczył na jezdnię, potrącony przez wojskowy samochód, który podobno jechało tylko 40 km na godzinę... i czuwający przy nim drugi żubr, aż do końca, kiedy  jego ciało zabrano na ciężarówkę. Jakże wielka empatia tego zwierzęcia, większa niż u niektórych ludzi. Jego cierpienie wobec śmierci towarzysza. Ból, smutek, cierpienie. Ale wojsko pewnie zamiecie wszystko pod dywan.

Ofiarowuję moje cierpienia, aby zwiększyć skarbiec współczucia i miłosierdzia, który Chrystus Pan zapoczątkował na krzyżu, dla całego stworzenia.

Haniebny znak

Przyzwyczailiśmy się do krzyża Chrystusowego, czy potrafimy w nim zobaczyć haniebny znak męki, poniżenia, tortur? Jezus w to wszystko wszedł...

W dzisiejszym święcie patrzymy na krzyż jako na chwalebny i zwycięski, jaśniejący i cuda czyniący. Ale pomyślmy też o tym, że zanim takim się stał, umierał na nim torturowany Syn Boży.

Z pomyślunkiem

Ciekawe, czy ktoś zwrócił uwagę, że w piątkowych nieszporach okresu wielkanocnego antyfona do Magnificat mówi o Krzyżu lub o Męce Pańskiej w kontekście zmartwychwstania. Nie są to więc jakieś przypadkowe antyfony, ale głęboko przemyślane.

Qui salvasti Petrum in mari, miserere nobis, alleluia

Przez długie wieki w dniu dzisiejszym uroczyście wspominano znalezienie Krzyża Świętego, tego Krzyża, na którym Pan Jezus umarł. Do jego znalezienia przyczyniła się bardzo matka cesarza Konstantyna (tego, który dał wolność chrześcijaństwu), święta Helena. Antyfony na ten dzień były po prostu niezwykle piękne, mówiły poetyckim językiem o potędze i chwale Krzyża, o miłości, jaką nam na nim objawił Zbawiciel. Rzeczywiście, przez potęgę Krzyża Chrystus Zbawiciel może nas ocalić, obronić przed nieprzyjaciółmi; Krzyż jest znakiem na naszym czole, jak śpiewaliśmy w Wielką Sobotę, jest sztandarem, który podnosimy wysoko w górę, aby odeprzeć ataki diabła.

O crux, ave, spes unica

In hoc paschali gaudio...

Pamiętajcie o Krzyżu Pańskim

W czasie mszy Wieczerzy Pańskiej pamiętajcie o Krzyżu: o nim mówi antyfona na wejście tej mszy, która liturgicznie rozpoczyna już Wielki Piątek, o zmierzchu, według Jezusowej rachuby czasu. Męka się rozpoczyna już przy łamaniu chleba, jak pisał święty Efrem.

Niech Ciało Twe, Chryste, mnie strzeże.

Niech Krew Twoja będzie mi wiecznym przymierzem.