Nie widać, po prostu nie widać

Psalmista mówi: Gdy patrzę na Twe niebo, dzieło palców Twoich, na księżyc i gwiazdy, któreś Ty utwierdził... Niestety, w obecnych czasach trudno zobaczyć gwiazdy na niebie, bardzo trudno. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu było to możliwe, wychodziłem na balkon i śpiewałem psalmy, a gwiazdy błyskały nade mną. A teraz wszystko przyćmione przez smog i trujące wyziewy, i światła miasta. Żyjemy w Angbandzie. Albo na Tol Sirion, gdzie Beren w lochach Saurona Thû zaśpiewał, sławiąc Valacirkę, sierp Valarów, siedem gwiazd, które Varda zawiesiła na Północy, jako wyzwanie i znak upadku dla Melkora. Tylko czy przyjdzie jakaś Lúthien, aby nas uratować?

Chciałbym dodać, chociaż już kiedyś o tym pisałem, że dzisiejsza modlitwa po Komunii, w niedzielę Trójcy Świętej, jakże wyraźnie mówi o zbawieniu duszy i ciała. Komunia święta leczy duszę i ciało.

Bóg, nędza i Elżbieta

Dziś w Karmelu wspominamy świętą Elżbietę od Trójcy Przenajświętszej. W hymnie jutrzni modlimy się: Ojcze (...) wejrzyj z miłością na naszą nędzę, którą z ufnością Ci oddajemy. Takie oddanie nędzy jest czasami jedyną modlitwą, na jaką człowieka stać. Oddajemy z ufnością, a więc z nadzieją, że Bóg to przyjmie jako ofiarę dla swojej chwały. Składamy naszą nędzę na ołtarzu Krzyża, aby pomnożyć ten skarbiec miłosierdzia i współczucia, który Chrystus zapoczątkował przez swoją mękę i śmierć, współczucia i miłosierdzia, które jakże są potrzebne światu.

Absolutus to jest genetivus albo ablativus

Nie lubię, kiedy Boga nazywają absolutem. Bóg jest Bogiem Biblii, a nie filozofii, chociaż potem filozofię wmieszano w chrześcijaństwo. Bóg Biblii ma imię, ma twarz, po prostu JEST Trzema Osobami. Tak sam się objawia swojemu ludowi. Ojciec i Syn, i Święte Tchnienie Ich Obu. Tajemnica Bożego życia, jak mówi dzisiaj polska wersja kolekty tego dnia. Bóg żyje. Czyż nie jest to coś cudownego? Bóg jest zawsze żywy, nie runie nigdy w proch, nie pójdzie w zapomnienie, jak tylu bogów przed Nim. Oby i nas skierowano we właściwą stronę, żebyśmy mogli żyć razem z Bogiem.

Trzy-jeden

Nie lubię słowa 'trójjedyny', źle, nieprzyjemnie dla mnie brzmi, w sensie estetyki fonetycznej. Za to bardzo mi się podoba u Brandstaettera, a wzięte z Tomasza z Akwinu, 'jesteś Troisty i Jedyny'.

Objawienie Twojego Jednorodzonego Syna

Niektórzy głupcy sądzą, że Jezus potrzebował potwierdzenia swojego Bożego Synostwa i swojej misji, stąd scena, jaka się dokonała przy Jego chrzcie. Ale Jezus, Człowiek doskonały, a więc doskonały także w swej relacji z Bogiem, tego nie potrzebował. Objawienie jest dla nas, abyśmy uwierzyli, jak mówi dzisiejsza prefacja, że Słowo Boże Wcielone zamieszkało między nami, że ten Jezus w wodach Jordanu jest Synem Bożym, którego mamy słuchać. Bóg objawia prawdę o sobie, że jest Ojcem, Synem i Duchem. Do nas należy pokorne przyjęcie tego Objawienia.

O dziwne Narodzenie, nigdy niewysłowione

Starałem się tę oktawę Bożego Narodzenia przeżyć w duchu wdzięczności i uwielbienia Boga za dar Wcielenia Bożego Słowa. Ograniczyć prośby do minimum, skupić się na uwielbieniu. Na ile mi się to udało, Bóg oceni.

Trynitarny tekst drugiego czytania mszalnego, dzisiaj szczególnie na to zwróciłem uwagę: Ojciec posyła Syna i Ducha, abyśmy mogli stać się przybranymi dziećmi Bożymi. To nasze powołanie i wejście w życie Trójcy Świętej.

Pamiętam czasy, kiedy w telewizji publicznej (wtedy jedynej telewizji) były sztuki Shakespeare'a z BBC. A teraz co mamy? Prymityw to łagodnie powiedziane. I na to idą grube pieniądze.

Uświęcenie kosmosu

Wiele razy już pisałem o święcie Chrztu Pańskiego:  jest to tajemnica uświęcenia całego kosmosu, całego stworzenia, przez dotknięcie przez Chrystusa wód Jordanu. Z wody wynurzyło się stworzenie, dlatego też dotknięcie wody jest dotknięciem całego stworzenia i jego uświęceniem, pobłogosławieniem. Dzięki za to składajmy Chrystusowi, naszemu Bogu.

Jednocześnie w chrzcie Jezusa możemy zobaczyć, niejako podejrzeć, życie własne samego Boga: Syn w Duchu Świętym oddaje się Ojcu, który mówi do Niego: Ty jesteś moim ukochanym Synem.

Trinitas et Unitas

Trinity blessèd, Unity unshaken,

only true Godhead, sea of bounty endless,

Light of the angels, succour thou the friendless,

shield the forsaken.

All things thou madest – nothing doth but preach thee,

serving thee ever in its course ordainèd;

we too would hymn thee; this our prayer unfeignèd

hear, we beseech thee. (z angielskiego brewiarza)

Tajemnica Trójcy

Ojciec wszystko czyni przez Słowo w Duchu Świętym. (...) Kiedy jest w nas Duch, jest w nas także Słowo, od którego otrzymaliśmy Ducha, a w Słowie jest także Ojciec. (św. Atanazy)

A kto tak nie wierzy, ostrzega Atanazy, ten nie jest ani zwać się nie może chrześcijaninem.

Rublow

Dziś Kościół prawosławny wspomina Andrzeja Rublowa. Jego chyba najsłynniejsze dzieło to ikona Trójcy Świętej, jakże mi bliska, pokazująca, zgodnie z Prologiem św. Jana, że Słowo było ku Bogu zwrócone. Słowo bowiem, czyli Chrystus Pan, jest na tej ikonie pośrodku. Po lewej stronie jest Ojciec, po prawej Duch Święty. I Duch, i Słowo, są zwróceni ku Ojcu.

 

Bogu bądź cześć i chwała

Bogu bądź cześć i chwała,

która by nie ustała,

jak Ojcu, tak i Jego Synowi,

i Świętemu Duchowi,

w Trójcy Jedynemu.

Pisałem już kiedyś, że chrzest Jezusa jest uświęceniem stworzenia. Jest też objawieniem Trójcy Świętej, stąd dzisiejszy cytat z kolędy, mojej ulubionej. O tajemnicy Trójcy Świętej mówi też hymn II nieszporów święta Chrztu Pańskiego. Za to responsorium i antyfona do pieśni Maryi pobrzmiewają już tajemnicą paschalną, Wielkim Piątkiem. I tak powoli kończy się czas Narodzenia Pańskiego, w tym roku najkrótszy z możliwych. Trochę smutno.

Ojcze wieczny, Chryste Panie, Duchu Święty!

Wydaje mi się, że pisałem już kiedyś o niedobrym tłumaczeniu z 2. Listu do Koryntian. Chodzi o fragment, który dziś jest w czytaniach mszalnych, a może być używany w każdej mszy jako pozdrowienie na rozpoczęcie liturgii.

Łaska Pana Jezusa Chrystusa, miłość Boga i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi! (2 Kor 13:13)

Jest łaska Chrystusa, jest miłość Boga, i powinien być dar jedności Ducha Świętego. Tak jest w oryginale. Chrystus dawcą łaska, Bóg dawcą miłości, Duch dawcą jedności, o błogosławiona Trójco.

W samych nieszporach Chwała Ojcu powtarza się sześć razy, czasami siedem, zależy od doksologii hymnu. Ile razy w całym oficjum... Utajony strumień życia Kościoła.

Trójgłos z gorejącego krzewu

Mojżesz spojrzał: krzew płonął, ale nie ulegał spaleniu. (…) Bóg zawołał do niego ze środka krzewu: „Mojżeszu, Mojżeszu!” (…) Wtedy Mojżesz powiedział do Boga: „Jeśli pójdę do Izraelitów i powiem im: “Bóg waszych przodków posłał mnie do was”, a oni powiedzą do mnie: “Jakie jest Jego imię?”, co mam im powiedzieć?” Bóg powiedział do Mojżesza: „Jestem, który jestem.” (Wj 3:2. 4. 13-14a)

Ehje aszer ehje, tak, po hebrajsku, Bóg przedstawia się Mojżeszowi. I jest to imię zarówno Ojca, jak i Syna, i Ducha Świętego. Jeden jest tylko Bóg, który Jest. Na tym etapie Objawienia Bóg przedstawia się jako Jedność. Biblia hebrajska nazywa go świętymi imionami JHWH i Elohim, i znowu, każde z tych imion jest imieniem Ojca, i Syna, i Ducha Świętego. W gorejącym krzewie jest jeden Bóg w Trzech Osobach, Boski Trójgłos mówi do Mojżesza.

Jaki Ojciec, taki Syn, taki Duch

Tajemnica Trójcy Świętej. Nauka o Trójcy Świętej. Z przykrych doświadczeń sprzed kilku lat wiem, że zdarzają się dominikanie, i zdarzają się wykładowcy, uczący dominikanów, którzy głoszą o Trójcy błogosławionej herezje i głupoty. Kiedyś w brewiarzu odmawiano w niedziele tzw. symbol atanazjański, streszczony wykład nauki o Trójcy Świętej, Quicumque vult salvus esse. Katolicka, pewna nauka o tajemnicy Trójjedynego Boga. Św. matka nasza Teresa od Jezusa bardzo sobie ten tekst ceniła. Przydałaby się regularna jego lektura tym wszystkim, którzy w Kościele (sic!), na kościelnych uczelniach (sic!) podają fałszywą naukę o Świętej Trójcy. Bo jak inaczej nazwać mówienie, że tylko Ojciec jest Stworzycielem, że Syn się nie będzie Ojcu mieszał do stwarzania? Być katolikiem, z tytułami naukowymi, i głosić takie idiotyzmy i herezje? Oby Pan zachował w swoim Kościele wierną i prawdziwą naukę o Trójcy Przenajświętszej!

Jaki Ojciec, taki Syn, taki Duch Święty. Niestworzony Ojciec, niestworzony Syn, niestworzony Duch Święty. Niezmierzony Ojciec, niezmierzony Syn, niezmierzony Duch Święty. Wiekuisty Ojciec, wiekuisty Syn, wiekuisty Duch Święty. (...) Podobnie wszechmogący Ojciec, wszechmogący Syn, wszechmogący Duch Święty. (z symbolu atanazjańskiego)

A Słowo było ku Bogu

Przyzwyczailiśmy się, za Wulgatą, do przekładu: A Słowo było u Boga (J 1:1). Po grecku: καὶ ὁ λόγος ἦν πρὸς τὸν θεόν. Podobny zwrot znajdujemy w Pierwszym Liście św. Jana: Życie wieczne było πρὸς τὸν πατέρα (1 J 1:2), u Ojca. Można też przetłumaczyć: przy Bogu, przy Ojcu; przed Bogiem, przed Ojcem. Bibliści zwracają jednak uwagę, że grecki przyimek πρός nie ma statycznego znaczenia, związany jest z ruchem, jest dynamiczny. Dlatego lepiej tłumaczyć: Słowo było ku Bogu zwrócone, było przed Nim i ku Niemu. Bardzo dobrze przedstawia to ikona Rublowa, którą zamieściłem powyżej, czystą, aby nie psuć jej piękna; poniżej umieściłem ją z napisami, żeby było wiadomo who is who. Jak widać, Słowo, czyli Syn Boży, Chrystus, jest zwrócony ku Ojcu, ku Bogu, jest właśnie πρὸς τὸν πατέρα. Trójca nie jest statyczna, jest pełna życia, dynamiczna, jest nieustanną relacją Ojca i Syna, i Ducha, którzy się ku sobie zwracają, sobą żyją. Żyją dawaniem się sobie nawzajem i przyjmowaniem się nawzajem. Syn jest zwrócony ku Ojcu, bo nieustannie słucha Ojca (cf. J 15:15), aby przekazać to, co usłyszał, światu (cf. J 1:18).

Na początku było Słowo, a Słowo było ku Bogu zwrócone, i Słowo było Bogiem.

Połowa roku pod znakiem Trójcy Świętej

Połowa roku dziś mija, w niedzielę Najświętszej i błogosławionej Trójcy. Dzień  światła, dzień blasku, dzień jasności niestworzonej, która przenika nasze dusze, zmieniając je w jaśniejące świątynie swojej chwały. Trójca stoi u początku działalności Jezusa, objawiona nad wodami Jordanu przy chrzcie Pana, i u kresu Jego ziemskiego życia, gdyż o tajemnicach swoich, Ojca i Ducha mówił Jezus przy Ostatniej Wieczerzy. Wreszcie, po swoim zmartwychwstaniu, kazał uczniom chrzcić w imię chwalebnej Trójcy: takim chrztem wszyscy zostaliśmy obmyci, w imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego.

wuldor ormæte butan ænde wunigende

Gloria ingens, sine    fine manens,

sy þrynnisse healicre godcundnysse

sit Trinitati, summae Deitati,

ealle geond worulda stefne samod mid anre

cuncta per saecla. Voce    simul       una

ealle    secgan

cuncti dicamus:

                                 sy hit swa

                                 Amen.

(hymn do Trójcy Świętej, ze staroangielskimi glossami, z hymnarza z Durham)

Miłość

Miłość do liturgii polega nie tyle na znajomości rubryk i przepisów, co na życiu tekstami modlitw i rytmem roku liturgicznego.

+

Jedność Ojca i Syna

Dzisiejsza kolekta nazywa Boga Ojca conditor i redemptor, Stwórcą i Odkupicielem.

Hymn, do wczoraj śpiewany w nieszporach, mianem conditor określał Chrystusa, a hymn śpiewany od dzisiaj (jakże niepoprawnie!) w modlitwie czytań nazywa Go redemptor.

Ojciec jest Stwórcą i Odkupicielem, Syn jest Stwórcą i Odkupicielem, i nie ma w tym żadnego zamieszania czy podziału, nawet jeśli odkupienie w różny sposób zostało przez Nich zrealizowane, bo przecież tylko Syn stał się człowiekiem, umarł na krzyżu, zstąpił do piekieł, a trzeciego dnia zmartwychwstał. Jedność z Ojcem istniała. Tajemnica Trójcy w tajemnicy Wcielenia i Odkupienia.

Wszyscy święci w maju

Kościół wschodni w niedzielę po Zesłaniu Ducha Świętego wspomina wszystkich świętych, którzy są pierwocinami stworzenia, ofiarowanymi Bogu Stwórcy. Święci wspominani w świetle wielkanocnym, przez mękę i zmartwychwstanie Chrystusa zdolni do złożenia świadectwa i wejścia do życia wiecznego.

Kościół zachodni w tę niedzielę wspomina dogmatycznie Trójcę Świętą. Wszystkich świętych wspomina się na Zachodzie 1. listopada, i wtedy Kościół łączy ich chwałę z chwałą Trójcy: Błogosławiona Trójco, Jedyny Boże, Ciebie chwalebny chór Apostołów, Ciebie Proroków rzesza chwały godna, Ciebie biały zastęp Męczenników chwali, Ciebie jednym głosem wyznają wszyscy wybrani.

Doksologie, czyli chwała Trójcy

Doksologie, czyli zakończenia hymnów w liturgii godzin, w różny sposób wyrażają tajemnicę Trójcy.

Sit Christe, rex piisime, / tibi Patrique gloria / cum Spiritu Paraclito, / in sempiterna saecula.

Deo Patri sit gloria / eiusque soli Filio / cum Spiritu Paraclito / in sempiterna saecula.

Christum rogamus et Patrem, / Christi Patrisque Spiritum; / unum potens per omnia / fove precantes, Trinitas.

Praesta, Pater piisime, / Patrique compar Unice / cum Spiritu Paraclito / regnans per omne saeculum.

Te nunc, Salvator, quaesumus / tibique genu flectimus, / Patrem cum Sancto Spiritu / totis laudantes vocibus.

Triadi sanctae gaudium, / pax, virtus et imperium, / decus, omnipotentia,/ laus, honor reverentia. 

Praesta, Pater ingenite, / totum ducamus iugiter / Christo placentes hunc diem / Sancto repleti Spiritu.

Christo sit omnis gloria, / Dei Parentis Filio, / quem Virgo felix concipit / Sancti sub umbra Spiritus.

Laudibus cives celebrant superni / te, Deus simplex pariterque trine; / supplices ac nos veniam precamur: / parce redemptis.

Praestet hoc nobis Deitas beata / Patris et Nati, pariterque Sancti / Spiritus, cuius resonat per omnem / gloria mundum.

Aequa laus summum celebret Parentem / teque, Salvator, pie rex, per aevum; / Spiritus Sancti resonet per omnem / gloria mundum.

Laus tibi Patri, decus atque Nato, / Flamini Sancto parilis potestas, / cuncta qui sceptro regitis supremo / omne per aevum.

Honor Patri sit et tibi, / Sancto sit Spiritui, / Deo trino sed et uni, / paci, vitae, lumini, / nomini prae cunctis dulci / divinoque numini. 

Aequa Patri Filioque, / inclito Paraclito, / sempiterna sit beatae / Trinitati gloria, / cuius alma nos redemit / atque servat gratia.

Gloria Patri per immensa saecula, / sit tibi, Nate, decus et imperium, / honor, potestas Sanctoque Spiritui; / sit Trinitati salus individua / per infinita saeculorum saecula.

 Amen.

Trójca Święta z Saint-Denis, Paryż