Kolęda Heroda

Jak miła ta nowina,

Mów, gdzie jest ta Dziecina,

Byśmy tam pobieżeli

I ujrzeli.

Może ktoś zna dalsze słowa?

Dzieciątko się narodziło,

wszystek świat rozweseliło.

Ref. Weselcie się, radujcie się

na to Nowe Lato.

To z 16. wieku, a w sieci można znaleźć tylko wersje późniejsze, z innym refrenem.

Liturgiczny organista

Rzadko się tacy zdarzają. Ale u mnie w parafii taki akurat jest. (Chyba ma na imię Jacek i pracuje gdzieś jeszcze, nie wiem, w jakim charakterze, więc nie zawsze jest i wtedy trafiają się zastępstwa.) Nie zagłusza ani organami, ani śpiewem. (Ma ładny głos.) Zaczyna grać pieśń na wejście zanim jeszcze kapłan wyjdzie z zakrystii, a nie tak, jak niektórzy, zaczynający śpiew na wejście dopiero wtedy, kiedy kapłan stoi przy ołtarzu. Śpiewa psalmy na różne melodie. A nade wszystko: dobiera pieśni do liturgii i nie gra ciągle tych samych. Jakże ucieszyło się moje serce, kiedy 6 stycznia na Komunię zagrał hymn Wy, którzy Pana szukacie! (Wiem, to hymn z brewiarza, ale wobec braku pieśni na Objawienie Pańskie chyba lepiej go zaśpiewać niż Lulajże, Jezuniu.)

Dziś na wejście była pieśń: Cały świat niech śpiewa tę pieśń: Panem naszym Bóg. Niby nic nadzwyczajnego, ale proszę spojrzeć na dzisiejszą antyfonę na wejście w mszale (mam zwyczaj sprawdzać tę antyfonę, i drugą, na Komunię, przed wyjściem na mszę): Niechaj Cię wielbi, Boże, cała ziemia i niechaj śpiewa Tobie, * niech wysławia Twoje imię, o Najwyższy (Ps 66:4). Pieśń na wejście była dopasowana, na ile się dało, do tej antyfony. Powiecie pewnie, że tego nikt nie zauważył poza szaleńcem takim jak ja. Bóg też to zauważył. No i sam organista. Piękny przykład liturgicznego wyczucia. (O mnie różne osoby mówią, że mam wyczucie liturgiczne, więc myślę, że potrafię je u innych zauważyć.) Na Komunię była jakaś nieznana mi pieśń, byłem zbyt rozproszony, by zwrócić na nią uwagę, więc nie wiem, na ile odpowiadała którejś z dwóch antyfon komunijnych. W każdym razie, bardzo się cieszę z muzyki na dzisiejszej mszy, jak i cieszę się z dzisiejszych czytań.

A kolęda była na zakończenie. Tryumfy Króla niebieskiego.

Zielona muzyka

Czy w waszych kościołach grają jeszcze dzisiaj kolędy? Tradycja franciszkańska (moją parafię prowadzą franciszkanie), a zdaje się, że w ogóle polska, zachowuje kolędy do 2 lutego. Sam już nie wiem, czy mi się to podoba. Wprawdzie szopkę w pokoju trzymam do 2 lutego, choinkę często też, ale w liturgii kolędy trochę odstają. Pamiętam, jak kiedyś s. Zdzisława FSK, kiedy była kantorką u św. Marcina, wymyśliła, aby we mszy śpiewać pieśni na okres zwykły, a tylko na uwielbienie po Komunii śpiewać jakąś kolędę. Może to był dobry pomysł.

Cicha noc

Z książki Boże Narodzenie w polskiej kulturze dowiedziałem się, że mamy dwa przekłady kolędy Cicha noc. Ten powszechnie znany i śpiewany, Piotra Maszyńskiego, nie jest zbyt wierny oryginałowi. Ale jest drugi, bliższy tekstowi oryginalnemu, i nawet umieszczony na ścianie kaplicy w Oberndorf, gdzie ta kolęda powstała. Udało mi się znaleźć z niego trzy zwrotki.

Cicha noc, święta noc!

Wszystko śpi, atoli,

Czuwa Józef i Maryja,

niech więc Boska ich Dziecina

w błogim spokoju śpi.

Cicha noc, święta noc!

Tobie cześć chcemy nieść,

Boś pastuszkom oznajmiony

Przez Anielskie  "Alleluja",

Jezu, witamy Cię!

Cicha noc, święta noc!

Boże nasz, serca masz,

Radość sprawia nam nowina,

Że nadeszła ta godzina,

W którejś narodził się,

W którejś narodził się.

Wampiry kolędowe

Rozmawiając wczoraj z moim angielskim przyjacielem uświadomiłem sobie, że księża chodzący po kolędzie są jak wampiry: nie wejdą do domu, jeśli ich nie zaprosisz. Za to wampiry nie biorą koperty.

Opowiadanie czynów dokonanych przez Pana jest wysławianiem Boga (Kasjodor)

Kolędy są swego rodzaju modlitwami. Ale nie zawierają one, poza nielicznymi wyjątkami, błagań i próśb, które jakże często kojarzą się nam z modlitwą. Są one raczej czystym uwielbieniem tajemnicy Wcielenia: godnie wysławiamy tę tajemnicę, jak mówi jedna z modlitw mszalnych. Opowiadamy, co się ponad 2000 lat temu wydarzyło w Betlejem, i widzimy w tym działanie Boga, a opowiadając o tym, śpiewem i wierszem, wysławiamy Go. Tak samo teraz przy Magnificat skupiamy się, jak pisał Beda Czcigodny, na wspomnieniu Wcielenia, które dokonało się w Maryi Dziewicy. Bóg uczynił Jej wielkie rzeczy, czyniąc Ją Matką Zbawiciela, a przez Jego Wcielenie wziął w obronę pokornych i głodnych.

Śpiewając kolędy, uwielbiamy Boga. U mnie w domu nie ma tradycji śpiewania kolęd, więc śpiewam je najczęściej w czasie spacerów z Huanem, który dzisiaj dostał swój pierwszy sweterek. Daje go sobie założyć, ale chyba nie jest najszczęśliwszy nosząc go. Chociaż nie wiem, to pies bardziej niż kot ciepłolubny, więc może i jest szczęśliwy. Trzeba tylko taki sweterek podwinąć, żeby pies mógł sikać, bo producent jakoś o tym nie pomyślał. Albo dostaliśmy za duży rozmiar.

Rzetelna wiedza?

Szukam książki o polskich kolędach, takiej lekko naukowej. Tytułu żadnego nie pamiętam. Za to usłużny internet wyświetlił mi książkę Emilii Kiereś O kolędach. Gawęda. Książka reklamowana jako pełna rzetelnej wiedzy. Można zajrzeć do książki on-line, co też zrobiłem, i Bogu niech będą dzięki za współczesną technikę, bo na tym mój kontakt z tą książką się kończy. Autorka bowiem pisze o cytrynowym sadzie koło Betlejem. Tylko, moi drodzy, w czasach Jezusa cytryn nie znano w Palestynie. Cytryny pochodzą z dalekiej Azji. Jedyny cytrusowy owoc, znany w tamtych czasach nad Morzem Śródziemnym, to cytron, o którym przeczytać możemy chociażby u Flawiusza Józefa, żydowsko-rzymskiego historyka z 1. wieku po Chrystusie: zgniłymi cytronami właśnie obrzucono jednego z żydowskich arcykapłanów. Czyli tyle mamy z rzetelnej wiedzy, chyba że to literówka.

Byś nas wyrwał z czarta mocy

Teraz mało się o tym mówi, chociaż kolędy często o tym wspominają: że Jezus stał się człowiekiem nie tylko z jakichś egzystencjalnych powodów, nie tylko, żeby doświadczyć ludzkiego losu, ale żeby wyrwać człowieka spod władzy diabła. Przynosi wyzwolenie od złego i od Złego.

5 stycznia

Zapomniałem wtedy napisać, a przypomniało mi się teraz, że nowicjusze zaśpiewali kolędę po gocku. Pierwszy raz ją słyszałem w wykonaniu chóralnym i brzmiała pięknie.

A mnie jest szkoda grudnia

Grudnia ze wszystkimi jego uroczystościami. No i z Adwentem. Zaczyna się styczeń, nieco ponury miesiąc, bo dni będą stawały się wyraźnie coraz dłuższe.

Myśl z modlitwy czytań i z kolędy: Chrystus przyszedł, aby wyzwolić nas z mocy diabła, spod jego władzy. Dlatego śpiewamy przy antyfonach okresu Bożego Narodzenia 'alleluja'.

Ranking kolęd

Zaczynając od tych, które lubię najbardziej:

Anioł pasterzom mówił
Pójdźmy wszyscy do stajenki
Wśród nocnej ciszy
Gdy się Chrystus rodzi
Przybieżeli do Betlejem
Z Narodzenia Pana
Tryumfy Króla niebieskiego
Gdy śliczna Panna...

Gdzieś poza rankingiem, albo na jego szarym końcu byłyby: Dzisiaj w Betlejem (a to dlatego, że jest nadużywana przez organistów), Przystąpmy do szopy, Oj Maluśki (brrrr).

A jakie są wasze ulubione kolędy?

By nas z piekła wybawił,
a w niebieskich postawił
pałacach, pałacach, pałacach.

Bezimienna kolekta

Kolekta na dzień św. Szczepana (po grecku: Stephanos, uwieńczony) jest bardzo nietypowa, nie wymienia bowiem w ogóle imienia świętego. Modlimy się tylko o umiejętność kochania nieprzyjaciół na wzór tego, którego natalicia celebramus, narodziny dla nieba czcimy. Trudna to sztuka, dlatego musimy prosić Boga, za wstawiennictwem św. Szczepana, o pomoc. Ojcze, przebacz im, wszystkim, którzy nas nienawidzą, źle życzą, knują podstępy przeciw nam, źle o nas mówią, a może i próbują nas zabić: przebacz im i porusz nasze serca, abyśmy i my umieli przebaczyć.

Bo ten Jezus, z nieba dany,
weźmie nas między niebiany,
tylko Go z całego serca miłujmy.

Kolędy po łacinie

Można śpiewać, melodie są te same, co po polsku! Trzeba tylko pamiętać o elizji i konsonantyzacji niektórych samogłosek.

Angelus pastoribus
dicit: „Natus omnibus
Puer est in Bethlehem Iudaeae,
in paupertate natus
imperator mundi”.

Tum edocti ab angelo
laeti laeto nuntio
Bethlehem cito properaverunt,
Infantem invenerunt,
Ioseph et Mariam.

Magnae gloriae Dominus
sese subdit omnibus.
Regiam non habuit pretiosam
ipsi aedificatam,
omnium Plasmator.

                         *   *   *
Nascitur cum Christus et mundo apparet,
caeca nox lumine radiante claret.
Angeli in caelis visi cantant hymnum paradisi:
Gloria, gloria, gloria in excelsis Deo!

Pavidos pastores angeli hortantur
Bethlehem cum primum ut proficiscantur,
natus enim est Salvator, mundi machinae Creator:
Gloria etc.

Bogurodzica

Dziś można zaśpiewać na rozpoczęcie mszy:

Chwała bądź Bogu w wysokości,

a ludziom pokój na niskości;

narodził się Zbawiciel,

dusz ludzkich Odkupiciel

na ziemi, na ziemi, na ziemi.

Zrodziła Maryja Dziewica

wiecznego Boga bez rodzica,

by nas z piekła wybawił,

a w niebieskich postawił

pałacach, pałacach, pałacach.

Dobry król Wacław

Dzisiejsza modlitwa nad darami przypomina, że  św. Wacław sam dbał o przygotowanie zboża i wina na Najświętszą Eucharystię. Św. Wacław kieruje też nasze myśli ku Bożemu Narodzeniu, a to za sprawą kolędy angielskiej, która mówi o trosce Wacława o ubogich, i tak się zaczyna:

Good King Wenceslas looked out, on the Feast of Stephen,
When the snow lay round about, deep and crisp and even;
Brightly shone the moon that night, tho' the frost was cruel,
When a poor man came in sight, gath'ring winter fuel.

Najpiękniejsza dla mnie kolęda

Już o niej nieraz pisałem, podawałem fragmenty, tutaj prezentuję ją in extenso:

Let us the Infant greet,
In worship before Him fall,
And let us pay Him homage meet
On this His festival.

Let us to the Infant sing
And bring Him of gifts rich store;
Let us honour our Infant King
With praise for evermore.

Let us to the Infant kneel
And love Him with faithful love,
And let our joyous anthems peal
For Him who reigns above.

Glad hymns in the Infant's laud
Sing we to Him while we may;
In heaven where He is throned as God
Our service He will pay.

Be we to the Infant true,
While we are dwelling on mould,
And He will give us our wages due,
A crown of purest gold.

Zaraz następna w kolejności, a może i ex aequo, jest ta:

Anioł pasterzom mówił:
Chrystus się wam narodził!
W Betlejem, nie bardzo podłym mieście
Narodził się w ubóstwie,
Pan wszego stworzenia.

Chcąc się dowiedzieć tego
Poselstwa wesołego,
Bieżeli do Betlejem skwapliwie,
Znaleźli Dziecię w żłobie,
Maryję z Józefem.

Taki Pan chwały wielkiej
Uniżył się Wysoki.
Pałacu kosztownego żadnego
Nie miał zbudowanego,
Pan wszego stworzenia!

O dziwne narodzenie,
Nigdy niewysłowione!
Poczęła Panna Syna w czystości,
Porodziła w całości
Panieństwa swojego.

Już się ono spełniło,
Co pod figurą było:
Aarona różdżka ona zielona
Stała się nam kwitnąca
I owoc rodząca.

Słuchajcież Boga Ojca,
Jako wam Go zaleca:
Ten ci Syn mój najmilszy, jedyny,
W raju wam obiecany.
Jego wy słuchajcie!

Bogu bądź cześć i chwała,
Która by nie ustała,
Jak Ojcu, tak i Jego Synowi,
I Świętemu Duchowi,
W Trójcy jedynemu.

Słowo żywota

Na początku było Słowo, i Słowo było ku Bogu, i Bogiem było Słowo (J 1:1); Słowo przyszło do swej własności, a swoi Go nie przyjęli (J 1:11); Słowo stało się ciałem i rozbiło namiot między nami (J 1:14). Z tych trzech wersów Ewangelii według św. Jana, patrona dzisiejszego, mamy całą zwrotkę paradoksów:

Bóg się rodzi, moc truchleje,

Pan niebiosów obnażony;

ogień krzepnie, blask ciemnieje,

ma granice Nieskończony.

Wzgardzony Okryty chwałą,

śmiertelny Król nad wiekami.

A Słowo ciałem się stało

i mieszkało między nami.

Miszmasz

Na mszy zupełny miszmasz, kolędy przeplatane pieśniami zwykłymi. Kolędy, bo (franciszkańska) tradycja, chociaż liturgicznie już nie na miejscu. I tak będzie do 2. lutego...

Bogu bądź cześć i chwała

Bogu bądź cześć i chwała,

która by nie ustała,

jak Ojcu, tak i Jego Synowi,

i Świętemu Duchowi,

w Trójcy Jedynemu.

Pisałem już kiedyś, że chrzest Jezusa jest uświęceniem stworzenia. Jest też objawieniem Trójcy Świętej, stąd dzisiejszy cytat z kolędy, mojej ulubionej. O tajemnicy Trójcy Świętej mówi też hymn II nieszporów święta Chrztu Pańskiego. Za to responsorium i antyfona do pieśni Maryi pobrzmiewają już tajemnicą paschalną, Wielkim Piątkiem. I tak powoli kończy się czas Narodzenia Pańskiego, w tym roku najkrótszy z możliwych. Trochę smutno.